Έδαφος

soil1

Το έδαφος αποτελεί ένα σύνθετο φυσικό-βιολογικό σύστημα. Αποτελεί το μέσο στήριξης και θρέψης των φυτών, συνιστά τη βάση της αγροτικής παραγωγής, το φυσικό φίλτρο και το προστατευτικό στρώμα των αποθεμάτων του υπόγειου νερού, καθώς επίσης και το ζωτικό χώρο ενός μεγάλου αριθμού οργανισμών. Περιέχει κόκκους διαφόρων μεγεθών και σε διάταξη που ποικίλλει. Από αυτή τη σύσταση και τη δομή του εξαρτώνται οι μηχανικές του ιδιότητες.
Η μηχανική σύσταση του εδάφους ορίζεται από τον όγκο που καταλαμβάνουν τα στερεά συστατικά-οργανικά και ανόργανα- και από χώρους που περιέχουν αέρια και ένα αραιό υδατικό διάλυμα ανόργανων κυρίως αλάτων.

Η κατ΄όγκον κατανομή των συστατικών αυτών είναι περίπου:
• 45% ανόργανα στερεά συστατικά
• 5% οργανικά στερεά συστατικά
• 50% αέρια και υδατικό διάλυμα

Τα ανόργανα συστατικά του εδάφους ανάλογα με το μέγεθός τους κατατάσσονται σε:
Χάλικες (>2 mm)
Άμμος (2-0,02 mm)
Ίλυς (0,02-0,002 mm)
Άργιλλος (<0,002 mm)
Τα εδάφη ταξινομούνται σε 12 κατηγορίες κοκκομετρικής σύστασης, ανάλογα με το ποσοστό συμμετοχής της άμμου, αργίλου, ιλύος στο έδαφος. Οι 12 αυτές κλάσεις εδαφών καταλαμβάνουν ορισμένη θέση και χώρο σε ένα ισοσκελές τρίγωνο το οποίο ονομάζεται τρίγωνο μηχανικής σύστασης των εδαφών.

Τρίγωνο Μηχανικής Σύστασης Εδάφους

Τρίγωνο Μηχανικής Σύστασης Εδάφους

Οι τρεις βασικότερες κατηγορίες εδαφών είναι τα αμμώδη ή ελαφρά εδάφη, τα πηλώδη ή μέσης σύστασης και τα αργιλώδη ή βαριά εδάφη, με ιδιότητες ανάλογες των ποσοστών άμμου, αργίλου και ιλύος που περιέχουν.

Με τον όρο ‘’δομή’’ του εδάφους εννοείται τόσο η μορφή των συσσωματωμάτων όσο και η κατανομή τους σε κατηγορίες μεγέθους. Από φυσικοχημική άποψη η άργιλλος είναι το ‘‘ενεργό’’ τμήμα του εδάφους.

Η τιμή του pH του εδάφους είναι μία παράμετρος που δείχνει πόσο όξινο ή αλκαλικό είναι το έδαφος. Είναι σημαντικό για την καλλιέργεια των φυτών διότι:
• Πολλά φυτά και οργανισμοί που ζουν στο έδαφος προτιμούν το αλκαλικό ή το όξινο έδαφος. Γνωρίζοντας το pH του εδάφους, επιλέγονται φυτά που έχουν περισσότερες πιθανότητες να ευδοκιμήσουν σε αυτό.
• Οι ασθένειες που πλήττουν τα φυτά, έχουν τη τάση να ευημερούν σε εδάφη με συγκεκριμένες τιμές pH.
• Η τιμή του pH του εδάφους, δείχνει το είδος των θρεπτικών συστατικών που υπάρχουν στο έδαφος.

pH = 7 ουδέτερο έδαφος (ούτε όξινο, ούτε αλκαλικό)

pH < 7 όξινο έδαφος

pH > 7 αλκαλικό έδαφος

soil

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την τιμή του pH του εδάφους είναι τα αρχικά υλικά που σχημάτισαν το έδαφος και το βρόχινο νερό που περνά μέσα από το έδαφος και συμβάλλει στην έκπλυση βασικών θρεπτικών συστατικών. Πολλές ασθένειες των φυτών οφείλονται ή επιδεινώνονται από ακραίες τιμές του pH στο έδαφος. Αυτό συμβαίνει γιατί οι ακραίες τιμές του pH κάνουν βασικά συστατικά να μην είναι διαθέσιμα για τα φυτά, ή γιατί το ίδιο το έδαφος δεν είναι υγιές.

Το έδαφος δεν αποτελεί ανανεώσιμο φυσικό πόρο αφού για το σχηματισμό του απαιτούνται εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια.

Ανθρώπινες παρεμβάσεις όπως οι εκχερσώσεις της γης, οι εντατικές καλλιέργειες, η υπεράντληση των υπόγειων νερών, κ.ά. δημιουργούν σοβαρές διαταραχές στα εδάφη. Οι διαταραχές αυτές συνήθως εμφανίζονται με τη μορφή των περιβαλλοντικών προβλημάτων της διάβρωσης, της ερημοποίησης, της αλάτωσης και της ρύπανσης και έχουν ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση ή και την οριστική απώλεια των εδαφών.

Η προστασία του εδάφους από τα περιβαλλοντικά προβλήματα είναι δυνατή με την υιοθέτηση κατάλληλων τεχνικών που βασίζονται στη διατήρηση της αειφορίας των εδαφικών πόρων.

Τα κυριότερα θρεπτικά συστατικά του εδάφους:

K: Κάλιο (Potassium)
P: Φώσφορος (Phosphorus)
B: Βόριο (Boron)
N: Άζωτο (Nitrogen)
S: Θείο (Sulfur)
Cu: Χαλκός (Copper)
Zn: Ψευδάργυρος (Zinc)
Ca: Ασβέστιο (Calcium)
Mg: Μαγνήσιο (Magnesium)
Mo: Μολυβδαίνιο (Molybdenum)
Fe: Σίδηρος (Iron – Ferrum)
Mn: Μαγγάνιο (Manganese)