Μύρτιλο

mirtilo

Επιστημονικό όνομα: Vaccinium myrtillus L., blaeberry, whortleberry, whinberry, myrtle

Οικογένεια: Ericaceae

Γένος: Vaccinium

Κοινό όνομα: Μύρτιλο – Βακκίνιο

Γενική Περιγραφή

Το Μύρτιλο διακρίνεται για τους υπέροχους καρπούς του λόγω της γεύσης του αλλά και λόγω της μεγάλης τους περιεκτικότητας σε πολύτιμες ουσίες για την υγεία του ανθρώπου, όπως είναι οι αντιοξειδωτικές ουσίες, οι βιταμίνες, τα ανόργανα άλατα κλπ. Οι καρποί του Μύρτιλου έχουν ένα πολύ χαρακτηριστικό μπλε χρώμα και καταναλώνονται ως νωποί αλλά και ως καταψυγμένοι ή και μεταποιημένοι. Σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο αυξάνονται συνεχώς οι καλλιεργούμενες εκτάσεις κυρίως με το δενδρώδες Μύρτιλο (Vaccinium corymbosum). Παράλληλα παρατηρείται συνεχής αύξηση της καταναλώσεως των προϊόντων της μεταποίησης του. Στην αύξηση αυτή, μεγάλο ρόλο παίζουν τα νέα προϊόντα με βάση το Μύρτιλο τα οποία η μεταποιητική βιομηχανία, παρουσιάζει συνεχώς στην κατανάλωση και τα οποία κυκλοφορούν στις διεθνείς αγορές. Πρόκειται για ένα φυτό, ο καρπός του οποίου έχει τεράστια, παγκόσμια, εμπορική σημασία λόγω της ποιότητάς του και των ευεργετικών χαρακτηριστικών του.

murtilo2

Ευεργετικές Ιδιότητες

Βελτιώνει την υγεία της καρδιάς.

Μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου.

Καταπολεμά λοιμώξεις του ουροποιητικού.

Ενισχύει την καλή υγεία του εγκεφάλου.

Περιέχει μεγάλα ποσοστά Βιταμίνης C.

Καταπολεμά την κακή χοληστερόλη.

murtilo3

Μορφολογία

Το Μύρτιλο είναι ένας πολυετής, φυλλοβόλος θάμνος με ξυλώδη κορμό. Το ύψος του μπορεί να φτάσει έως τα 2,5 μέτρα και αντέχει τη μεγάλη ηλιοφάνεια, αλλά και τη μερική σκίαση. Έχει παρατηρηθεί ότι όσο περισσότερο σκιάζεται η καλλιέργεια του Μύρτιλου, τόσο λιγότερα άνθη αναπτύσσει και επομένως η παραγωγή του μειώνεται. Το Μύρτιλο μπορεί να καλλιεργηθεί σε πολλές περιοχές που διακρίνονται για την μεγάλη ποικιλία του κλίματος. Το φυτό αυτό είναι ανθεκτικό πολύ στο ψύχος, μπορεί να επιζήσει σε θερμοκρασίες -25 ºC ή και χαμηλότερες ακόμη. Το κλίμα της Ελλάδας είναι κατάλληλο για την καλλιέργεια του Μύρτιλου. Στη Βόρεια Ελλάδα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ποικιλίες που απαιτούν μεγαλύτερα ποσά χειμερινού ψύχους για να αρθεί ο λήθαργος των οφθαλμών τους ενώ στην Νότια Ελλάδα ποικιλίες που απαιτούν μικρότερα ποσά χειμερινού ψύχους. Το ιδανικό έδαφος για το δενδρώδες Μύρτιλο είναι το ελαφρό αμμώδες ή χαλικώδες έδαφος που είναι πλούσιο σε οργανική ύλη, στραγγίζει καλά και το οποίο έχει μία ελαφρά κλίση, αλλά έχει πολύ χαμηλό ρΗ (ρΗ 4,8-5,2). Μερικά είδη εδαφών, λόγω του ότι το ρΗ τους είναι σχετικά υψηλό, απαιτούν μία διαδικασία όξυνσης και μείωσης του ρΗ τους, πριν από το φύτεμα των δενδρυλλίων. Στην καλλιέργεια του Μύρτιλου χρησιμοποιούνται ορισμένα οργανικά βελτιωτικά του εδάφους όπως είναι ο ζεόλιθος και οι μυκόρριζες.

Η οικονομική σημασία του Μύρτιλου στην Διεθνή αγορά

Το φρούτο αυτό εισάγεται και εμπορεύεται είτε ως νωπό είτε ως κατεψυγμένο στην ευρωπαϊκή αγορά, από τις χώρες της λατινικής Αμερικής. Σήμερα είναι παγκοσμίως γνωστό ως μαρμελάδα, προϊόν το οποίο έχει βραβευθεί πολλές φορές λόγω της γεύσης του. Επίσης, ο καρπός διατίθεται και ως αποξηραμένος σε καταστήματα ξηρών καρπών και υγιεινής διατροφής και τα φύλλα του Μύρτιλου εμπορεύονται σε αποξηραμένη μορφή για την παρασκευή ροφημάτων. Αποτελεί το «μυστικό» του κρασιού «PORTO» και των σπουδαιότερων σε γεύση μαρμελάδων του εμπορίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι βιολογικός καρπός παραγόμενος στην Ε.Ε. δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή στις διεθνείς αγορές. Η μεγαλύτερη παραγωγή του Μύρτιλου γίνεται στις ΗΠΑ, Καναδά, Ολλανδία, Πολωνία, Ουκρανία και πλέον και στη Ελλάδα με πολύ μικρότερα ποσοστά.

Καλλιεργητικές τεχνικές

Η φύτευση, εφόσον το έδαφος, το νερό και το κλίμα είναι κατάλληλα για την καλλιέργεια του φυτού, μπορεί να γίνει το φθινόπωρο ή εναλλακτικά νωρίς την άνοιξη. Στα νησιά λόγω αυξημένων θερμοκρασιών η φύτευση γίνεται στα μέσα του φθινοπώρου. Οι εργασίες που πρέπει να γίνουν για τη σωστή εγκατάσταση της φυτείας είναι οι εξής:

  1. Όργωμα και ενσωμάτωση οργανικών λιπασμάτων όξινης αντίδρασης, αλλά και εδαφοβελτιωτικών, εφόσον απαιτείται (π.χ. ζεόλιθος, μυκόριζες, τύρφη, κ.α).
  2. Χάραξη γραμμών φύτευσης και επισήμανση θέσεων φύτευσης πάνω στις γραμμές. Οι ενδεικνυόμενες αποστάσεις φύτευσης για το Μύρτιλο είναι από 2.5 έως 3.0 μέτρα.Να σημειωθεί ότι πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στον αέρα γιατί ξεραίνει τις ρίζες του Μύρτιλου.
  3. Κυρίως επιτρέπεται η χρήση Αζώτου και μικρές ποσότητες Καλίου και Φωσφόρου. Εφαρμογή βιολογικών σκευασμάτων για τη φυτοπροστασία και την καλύτερη ανάπτυξη των ριζών του φυτού .

Σύμφωνα με έρευνες το Μύρτιλο μετά από δύο χρόνια εντατικής καλλιέργειας σε μεγάλη κλίμακα και ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας δείχνει ότι:

  • Είναι ένα φυτό το οποίο έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε νερό. Αφενός, δεν αντέχει την έλλειψη νερού και αφετέρου δυσκολεύεται να αναπτυχθεί όταν υπάρχει περίσσια νερού στo έδαφος. Η επίτευξη του άριστου σημείου επιτυγχάνεται με διαρκή παρακολούθηση και μέτρηση της εδαφικής υγρασίας.
  • Η κάθε ποικιλία Μύρτιλου έχει διαφορετική αντοχή σε φυσικούς εχθρούς, συνεπώς η επιλογή των κατάλληλων ποικιλιών έχει μεγάλη σημασία.
  • Απαιτείται βοτάνισμα με προσοχή, για την καταπολέμηση των ζιζανίων γύρω από τη ρίζα του φυτού, διότι δεν επιτρέπεται ο τραυματισμός της ρίζας του. Η χρήση μηχανικών μέσων για το όργωμα πρέπει να γίνεται με προσοχή και μακριά από το επιφανειακό ριζικό σύστημα, καθόσον η καταστροφή του οδηγεί σε μαρασμό του φυτού.
  • Πρέπει να γίνεται εφαρμογή προληπτικών μέτρων, συμβατών με τη βιολογική γεωργία.
  • Η συγκομιδή του καρπού με το χέρι ή μηχανικά γίνεται σε διάστημα 12 εβδομάδων (1 ή 2 επαναλήψεις) ανάλογα με το μείγμα ποικιλιών που έχει επιλεγεί.
  • Απαιτείται χειμερινό κλάδεμα διαμόρφωσης του φυτού τα τρία πρώτα χρόνια από τη φύτευση. Συνήθως το φυτό διαμορφώνεται σε κύπελλο ή σε κυλινδρικό σχήμα.

Είναι πολύ σημαντικό στην καλλιέργεια του Μύρτιλου ανά δύο χρόνια να προστίθεται καστανόχωμα για την όξυνση του εδάφους.

Συγκομιδή και επεξεργασία

Η συγκομιδή του Μύρτιλου γίνεται από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Τα φυτά που παράγουν καλύτερης ποιότητας καρπούς είναι αυτά που αναπτύσσονται σε διάρκεια 1 έως 1.5 έτους. Η συγκομιδή του καρπού γίνεται χειρωνακτικά και μηχανικά. Ο καρπός μεταποιείται σε αρκετά υποπροϊόντα. Συνολικά η διάρκεια της καλλιέργειας είναι 30 χρόνια, ο αριθμός των φυτών που καλιεργούνται ανά στρέμμα είναι 120 περίπου ενώ η μέση απόδοση στο στρέμμα είναι 1.000 – 1.200 κιλά. Η ποσότητα που συλλέγεται χειρωνακτικά είναι 5 κιλά ανά ώρα και η διάρκεια ανάπτυξης του καρπού κυμαίνεται απο 3-6 εβδομάδες.

Χρήσεις – Προϊόντα

 Χρησιμοποιείται στις φαρμακοβιομηχανίες, σε βιομηχανίες τροφίμων και σε βιομηχανίες καλλυντικών. Πιο ειδικά χρησιμοποιείται στην παραγωγή γλυκών, γαρνιτούρας, στην παρασκευή γιαουρτιού, συμπυκνωμένου χυμού και αιθέριων ελαίων. Πολύ σημαντικοί παράγοντες της ανάπτυξης της κατανάλωσης των προϊόντων του Μύρτιλου αποτελούν επίσης οι πολύτιμες θεραπευτικές του ιδιότητες, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έγιναν ευρέως γνωστές μέσα από διάφορες επιστημονικές μελέτες. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν την αντικαρκινική δράση μερικών ουσιών του και παρουσίασαν ικανοποιητικά αποτελέσματα όσον αφορά στην προληπτική αντικαρκινική δράση του Μύρτιλου, κυρίως του καρκίνου του στόματος, του στήθους, του παχέος εντέρου και του προστάτη. Τα αντιοξειδωτικά των καρπών του Μύρτιλου παρέχουν προστασία στα ηλικιωμένα άτομα από ασθένειες που συνδέονται με την γήρανση του ατόμου όπως είναι η ασθένεια του Alzheimer και η ασθένειας του Parkinson. Έχει αποδειχθεί ότι το Μύρτιλο βελτιώνει την όραση και κυρίως τη νυκτερινή όραση. Τα αφεψήματα του Μύρτιλου (φύλλων και καρπών) έχουν χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση της διάρροιας, της δυσπεψίας και της ναυτίας. Επίσης τα φύλλα και οι καρποί του είναι ισχυρά αντικολοβακτηριδιακά και είναι κατάλληλα για την αντιμετώπιση της κυστίτιδας που προκαλείται από την Escherichia Coli στο ουροποιητικό σύστημα κυρίως στα πρώτα στάδια της μόλυνσης, αλλά και προληπτικά, σε άτομα που υποφέρουν από χρόνιες κυστίτιδες. Οι καρποί του Μύρτιλου αλλά κυρίως τα φύλλα του, έχουν χρησιμοποιηθεί επίσης για την αντιμετώπιση του διαβήτη. Στη Γαλλία ο καρπός του Μύρτιλου χρησιμοποιείται ως βάση για ποτά και ως μια δημοφιλής αρωματική ουσία για sorbets και άλλα επιδόρπια. Οι Βρετανοί χρησιμοποιούν το Μύρτιλο ως ξινό (tarte aux myrtilles) που είναι το παραδοσιακότερο επιδόρπιο τους.